شهرداری تهران «فیلیپ عرب» را «والرین» جا زد
میلاد وندایی باستان شناس دوره ساسانی: فرد زانو زده در برابر شاپور اول فیلیپ عرب است نه والرین قیصر روم
پایگاه خبری صدای میراث: شهرداری تهران در روزهای گذشته از مجسمهای با عنوان «پیروزی شاپور اول ساسانی بر والرین، امپراتور روم» رونمایی کرد. این اثر هنری که از نقش برجسته معروف شاپور در نقش رستم فارس الهام گرفته است، به سرعت در شبکههای اجتماعی وایرال شد.
اما کارشناسان میراث فرهنگی میگویند این روایت تاریخی نادرست است؛ زیرا در نقش اصلی تاریخی، فیلیپ عرب، امپراتور عربتبار روم، در برابر شاپور زانو زده و نه والرین.
کارشناسان میراث فرهنگی چه می گویند؟
میلاد وندایی، باستانشناس و نویسنده کتاب شاهان بر سنگ، در گفتوگو با صدای میراث میگوید: «در نقشبرجسته شاپور اول ساسانی در نقش رستم، دو امپراتور رومی حضور دارند. فرد زانو زده، فیلیپ عرب است که در سال ۲۴۳ میلادی با پرداخت خراج سنگین از شاپور اول ساسانی صلح گرفت. در مقابل، والرین که در سال ۲۶۰ میلادی از سپاه ساسانی شکست خورد، به حالت ایستاده و در بند در کنار اسب شاپور دیده میشود.»
او میافزاید: اشتباه در معرفی این مجسمه ناشی از ناآگاهی نسبت به جزئیات هنری و تاریخی اثر اصلی است. در نقش رستم، زانو زدن فیلیپ عرب نشانه خضوع و پذیرش شکست است، در حالیکه والرین نماد اسارت نظامی در برابر اقتدار ساسانیان است.
اهمیت نقش رستم در تاریخ ایران
نقش رستم یکی از مهمترین محوطههای باستانی ایران و نماد پیوند پادشاهان ساسانی با شاهان هخامنشی است. شاپور اول ساسانی در این محوطه، پیروزیهایش بر امپراتوری روم را با ظرافتی هنرمندانه حجاری کرد.
وندایی توضیح میدهد: «در این نقش، شاپور با دست راست دستان والرین را به نشانهی اسارت گرفته و با دست چپ بر قبضهی شمشیر پارسیاش تکیه کرده است. در پشت این نقش، کرتیر موبد موبدان نیز نقش خود را در دوران بهرام دوم افزوده است.»
فیلیپ عرب که بود؟
فیلیپ عرب با نام کامل مارکوس ژولیوس فیلیپوس، بین سالهای ۲۴۴ تا ۲۴۹ میلادی بر تخت امپراتوری روم نشست. او در روستایی نزدیک شهر شهبا در سوریه امروزی زاده شد و بهدلیل تبار عربیاش به این نام شناخته میشود.
فیلیپ پس از مرگ گوردیان سوم در جنگ با ایرانیان به قدرت رسید و با شاپور اول ساسانی پیمان صلح بست. دوران حکومت او با شورشهای داخلی همراه بود و در نهایت در نبرد با دقیانوس کشته شد.
اشتباه در تبلیغات شهری تهران
این نخستین بار نیست که تبلیغات شهری تهران مورد انتقاد قرار میگیرد. پیش از این نیز نصب بیلبوردی در میدان انقلاب که تصویر دکتر محمد مصدق را در کنار چهرههایی چون صدام، قذافی، حسنی مبارک، نشان میداد، با واکنش شدید افکار عمومی روبهرو شد.
اکنون، رونمایی از مجسمه شاپور اول با عنوان اشتباه «زانو زدن والرین» بار دیگر حساسیتها را نسبت به دقت تاریخی در پروژههای فرهنگی شهرداری تهران برانگیخته است.
میلاد وندایی میگوید: «وقتی تاریخ به نماد هویت تبدیل میشود، کوچکترین خطا در روایت آن، تحریف فرهنگی محسوب میشود.»
