فرصت از دست رفته گردشگری کشاورزی گیلان

پایگاه خبری صدای میراث: در حالی که بسیاری از کشورهای جهان، گردشگری کشاورزی را به یکی از مهم‌ترین ابزارهای توسعه پایدار، اشتغال‌زایی و رونق اقتصاد روستایی تبدیل کرده‌اند، این ظرفیت در ایران و به‌ویژه استان گیلان همچنان با موانع اداری، نبود سیاست‌گذاری منسجم و کم‌توجهی دستگاه‌های اجرایی مواجه است؛ موضوعی که فعالان گردشگری آن را یکی از فرصت‌های از‌دست‌رفته اقتصاد محلی می‌دانند.

دکتر محسن قادری، فعال گردشگری و مدیرعامل هلدینگ گردشگری ژیوار در گفت‌وگو با صدای میراث با اشاره به ظرفیت‌های گسترده گیلان در حوزه گردشگری کشاورزی گفت: امروز صنعت گردشگری دیگر صرفاً محدود به بازدید از بناهای تاریخی یا جاذبه‌های طبیعی نیست. در دنیا یکی از شاخه‌های مهم و درآمدزای گردشگری، گردشگری کشاورزی یا اگروتوریسم است؛ مدلی که گردشگر در آن علاوه بر سفر، سبک زندگی روستایی، فرآیند تولید محصولات کشاورزی، غذاهای محلی و فرهنگ بومی را تجربه می‌کند.

به گفته او، بسیاری از کشورها سال‌هاست از این مدل برای ایجاد اشتغال، جلوگیری از مهاجرت روستایی و افزایش درآمد جوامع محلی استفاده می‌کنند، اما در ایران این ظرفیت هنوز به شکل حرفه‌ای توسعه پیدا نکرده است.

قادری افزود: براساس گزارش‌های بین‌المللی، بازار جهانی گردشگری کشاورزی و روستایی در سال ۲۰۲۵ ارزشی حدود ۱۱۸ میلیارد دلار داشت و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۲ این رقم به حدود ۱۹۳ میلیارد دلار برسد. همچنین درآمد مستقیم اگروتوریسم در جهان در سال ۲۰۲۴ حدود ۸.۱ میلیارد دلار برآورد شد که با نرخ رشد سالانه نزدیک به ۱۲ درصد در حال افزایش است.

این فعال گردشگری با تاکید بر ویژگی‌های منحصربه‌ فرد گیلان در توسعه گردشگری روستایی و کشاورزی افزود: گیلان از معدود استان‌های ایران است که به‌صورت همزمان از تنوع اقلیمی، کشاورزی غنی، فرهنگ بومی، معماری روستایی، طبیعت کم‌نظیر و تنوع غذایی برخوردار است. شالیزارهای برنج، باغ‌های چای، مزارع مرکبات، دامداری‌های سنتی و روستاهای سرسبز هرکدام می‌توانند به برندهای بین‌المللی گردشگری تبدیل شوند.

او افزود: گردشگر امروز تنها به‌دنبال اقامت در هتل نیست، بلکه می‌خواهد تجربه‌ای متفاوت از زندگی محلی داشته باشد. امروز بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی حاضرند برای تجربه حضور در مزرعه چای، مشارکت در برداشت برنج، پخت غذاهای بومی یا اقامت در خانه‌های روستایی هزینه کنند. این همان ظرفیتی است که می‌تواند اقتصاد روستاها را متحول کند.

مدیرعامل هلدینگ گردشگری ژیوار با اشاره به موانع موجود در مسیر توسعه آگروتوریسم و گردشگری کشاورزی گفت: «یکی از مهم‌ترین مشکلات، فرآیند دشوار و فرسایشی دریافت مجوزهاست. یک سرمایه‌گذار برای راه‌اندازی مجموعه کوچک بوم‌گردی یا مزرعه گردشگری باید میان ده‌ها دستگاه اجرایی، استعلام و مقررات متناقض رفت‌وآمد کند و انرژی و سرمایه فعال بخش خصوصی به‌جای توسعه خدمات، صرف عبور از پیچ‌وخم‌های اداری می‌شود.

قادری ادامه داد: در کشورهای موفق، دولت نقش تسهیل‌گر و ناظر را ایفا می‌کند، اما متأسفانه در ایران هنوز در برخی دستگاه‌ها نگاه محدودکننده به سرمایه‌گذار بخش خصوصی وجود دارد. در حالی که بدون حضور فعال و خلاقانه بخش خصوصی، توسعه پایدار گردشگری عملاً امکان‌پذیر نیست.

به گفته این فعال گردشگری، در اتحادیه اروپا، حدود ۳۲.۷ درصد کل اقامت‌های گردشگری در مناطق روستایی ثبت می‌شود؛ آماری که نشان می‌دهد گردشگری روستایی دیگر یک فعالیت حاشیه‌ای نیست بلکه بخشی مهم از اقتصاد گردشگری اروپا محسوب می‌شود. همچنین منطقه کاپادوکیه ترکیه نیز از نمونه‌های موفق تلفیق کشاورزی و گردشگری است. در استان نوشهیر ترکیه نیز حدود ۲۶ درصد درآمد خانوارهای روستایی این منطقه از فعالیت‌های مرتبط با گردشگری تأمین می‌شود. در این مناطق، اقامتگاه‌های روستایی، صنایع دستی، مزرعه‌گردی و تجربه زندگی محلی به بخشی از اقتصاد خانوار تبدیل شده است.

قادری افزود: ویتنام نیز طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای بر گردشگری کشاورزی انجام داده است و براساس گزارش‌های بازار گردشگری، ارزش بازار اگروتوریسم ویتنام در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۶۶ میلیون دلار برآورد شد و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۳ به نزدیک یک میلیارد دلار برسد. یعنی نرخ رشد سالانه این بازار در ویتنام بیش از ۱۰ درصد است.

او همچنین از کمبود شناخت نسبت به ظرفیت اقتصادی گردشگری کشاورزی در ایران انتقاد کرد و گفت: نه‌تنها بخشی از ساختار دولتی، بلکه حتی بسیاری از سرمایه‌گذاران نیز هنوز شناخت دقیقی از ظرفیت‌های اگروتوریسم ندارند. بخش زیادی از سرمایه‌ها همچنان به سمت ساخت‌وسازهای کوتاه‌مدت و ویلاسازی می‌رود، در حالی که گردشگری کشاورزی می‌تواند درآمدی پایدار، اشتغال‌زا و سازگار با محیط زیست ایجاد کند.

قادری افزود: در ویتنام، مناطقی مانند دلتای مکونگ، ساپا و دالات به قطب‌های گردشگری کشاورزی تبدیل شده‌اند و گردشگران می‌توانند در برداشت برنج، چای، ماهیگیری محلی و اقامت در خانه‌های روستایی مشارکت کنند. گزارش‌های سازمان جهانی گردشگری نیز نشان می‌دهد حدود ۱۰ درصد گردشگران جهان به شکل مستقیم در قالب گردشگری روستایی و اکوتوریسم سفر می‌کنند و درآمد این بخش سالانه حدود ۳۰ میلیارد دلار است.

این فعال گردشگری تاکید کرد: در آمریکا نیز درآمد گردشگری کشاورزی در سال ۲۰۲۲ به حدود ۱.۲۶ میلیارد دلار رسیده و بیش از نیمی از شهرستان‌های آمریکا از این صنعت درآمد مستقیم دارند.

به گفته مدیرعامل هلدینگ گردشگری ژیوار، گردشگری کشاورزی زنجیره‌ای از ارزش اقتصادی و اجتماعی ایجاد می‌کند و منجر به افزایش فروش محصولات محلی، رونق صنایع دستی، ایجاد اشتغال برای زنان و جوانان روستایی، حفظ فرهنگ بومی و جلوگیری از مهاجرت روستاییان می شود.

قادری در ادامه با اشاره به ضرورت اصلاح سیاست‌ها در حوزه آگروتوریسم و گردشگری روستایی گفت: اگر دولت واقعاً به‌دنبال توسعه اقتصادی و رونق روستاهاست، باید نگاه خود را نسبت به سرمایه‌گذار تغییر دهد و مهم‌ترین نیاز این حوزه، ایجاد پنجره واحد صدور مجوز است تا سرمایه‌گذار مجبور نباشد میان چندین اداره سرگردان شود.

او همچنین کاهش مقررات دست‌وپاگیر، ارائه تسهیلات کم‌بهره، مشوق‌های مالیاتی و آموزش جوامع محلی را از دیگر الزامات توسعه گردشگری کشاورزی عنوان کرد و افزود: روستاییان باید با مزایای اقتصادی و فرهنگی این حوزه آشنا شوند تا خودشان به بازیگران اصلی توسعه گردشگری تبدیل شوند.

مدیرعامل هلدینگ گردشگری ژیوار با تاکید بر ظرفیت برند‌سازی گردشگری کشاورزی در استان گیلان گفت: گیلان می‌تواند به قطب ملی و حتی منطقه‌ای گردشگری کشاورزی تبدیل شود، اما این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی حرفه‌ای، تبلیغات هدفمند و حمایت واقعی از بخش خصوصی است.

او تاکید کرد: گردشگری کشاورزی ظرفیتی استراتژیک برای توسعه پایدار اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است و ادامه روند فعلی و بی‌توجهی به این حوزه به معنای از دست رفتن فرصت‌های بزرگ اشتغال و سرمایه‌گذاری در روستاها است.

محسن قادری افزود: امروز زمان آن رسیده که دولت از تصدی‌گری فاصله بگیرد و نقش تسهیل‌گر را ایفا کند. آینده توسعه گردشگری گیلان بدون مشارکت واقعی بخش خصوصی و حذف موانع اداری قابل تصور نیست.