واگذاری بناهای تاریخی؛ از کاروانسراهای ثبت جهانی تا ترکمانچای میراثی
مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی: واگذاری عمارت مسعودیه قرارداد ترکمانچای بود و کاروانسرای یام هم منهدم شده بود
پایگاه خبری صدای میراث – مریم جلیلوندفرد: صندوق احیا و بهرهبرداری از بناهای تاریخی کشور در ماههای اخیر ۲۲ اثر تاریخی را به مزایده گذاشته است، موضوعی که بحثها درباره امکان واگذاری آثار نفیس و ثبت جهانی را دوباره مطرح داده است.
پیشینه و گستره بناهای تاریخی ایران
براساس آمارهای رسمی، حدود یک میلیون و دویست هزار سایت، محوطه و بنای تاریخی درایران شناسایی شده است که تنها حدود ۳۲ هزار بنا در فهرست آثار ملی ثبت شدهاند. همچنین تخمین زده می شود بیش از هزار کاروانسرا در کشور وجود داشته باشد که حدود ۷۰۰ کاروانسرا در فهرست آثار ملی و ۵۴ کاروانسرا نیز در فهرست جهانی یونسکو ثبت شدهاند.
صندوق احیاء و بهره برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی کشور از سالها قبل با هدف حفاظت، مرمت و بهرهبرداری اصولی از آثار تاریخی در کشور فعالیت میکند و تلاش دارد با مشارکت بخش خصوصی سرمایهگذاری در مرمت و احیای بناهای تاریخی را تسهیل کند.
عمارت مسعودیه تهران و قرارداد ترکمانچای
اما یکی از جنجالیترین واگذاریهای این صندوق، واگذاری عمارت مسعودیه تهران بود که علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی درباره واگذاری عمارت مسعودیه به ایلنا گفت: «این عمارت با یک قرارداد ترکمانچای به بخش خصوصی واگذار شده بود که مشکلات زیادی ایجاد کرد و بعدها اصلاح شد. این پرونده نمونهای است که نشان میدهد واگذاری بدون ارزیابی دقیق اقتصادی و قانونی میتواند آثار تاریخی را به خطر بیندازد.»
قانون نفایس و ممنوعیت واگذاری آثار نفیس
طبق قانون نفایس، مالکیت بناهای نفیس در اختیار حاکمیت است و واگذاری یا فروش آنها به بخش خصوصی ممنوع است. کمیته تشخیص نفایس وزارت میراث فرهنگی مسئول تعیین بناهای نفیس است و تمامی آثار پیشنهادی برای واگذاری ابتدا استعلام میشوند.
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی تاکید کرده است: «تمامی بناهای ثبت شده در فهرست نفایس ملی حساسیت بالایی دارند و واگذاری آنها به بخش خصوصی غیرقانونی و ممنوع است.»
کاروانسرای یام و آثار غیرنفیس
یکی از بناهایی که صندوق احیا برای واگذاری پیشنهاد کرده بود، کاروانسرای یام بود. ایزدی درباره آن گفت: «این بنا معیارهای نفیس ملی را نداشت و به دلیل تخریب گسترده منهدم شده بود و واگذاری آن مشکل قانونی نداشت.»
او شایعات مطرح شده درخصوص تعطیلی کمیته تشخیص نفایس در وزارت میراث فرهنگی را رد کرد و با اعلام این که آخرین جلسه کمیته نفایس ۲۰ روز قبل برگزار شد تصریح کرد که «تمامی بناهای واگذار شده به بخش خصوصی از سوی صندوق احیاء مراحل استعلام نفایس را گذراندهاند و تنها بناهایی که نفیس نبودهاند، واگذار شدهاند.
اهمیت نظارت و بهرهبرداری اصولی
ایزدی البته بر ضرورت تقویت روابط صندوق احیا و بهره برداری از آثار تاریخی با استان ها و وجود نظارت دقیق و رعایت طرح مرمت مصوب و بهره برداری اصولی بر بناهای تاریخی واگذار شده از سوی این صندوق تاکید کرد و افزود: «واگذاری صحیح و اصولی بناهای تاریخی، بهترین راه برای جلوگیری از تخریب و رها شدن آنهاست و واگذاریها باید به گونهای انجام شود که سرمایهگذاران نیز از مرمت و بهرهبرداری بناهای تاریخی کشور سود ببرند و سرمایه گذاری بیشتری در حوزه احیا و حفاظت از بناهای تاریخی کشور داشته باشند.»
