گنجینه زنده بشری ایران در آمریکا جان سپرد | مینیاتور ایران چگونه با نام فرشچیان در یونسکو جهانی شد؟

صدای میراث: محمود فرشچیان هنرمند نگارگر ایرانی که توانست هنرنگارگری ایران را با قدمت بیش از ۴۰۰ سال زنده نگاه دارد، سرانجام در سن ۹۵ سالگی به دلیل ذات الریه در بیمارستانی در ایالات متحده آمریکا درگذشت.

محمود فرشچیان ادامه دهنده هنر نگارگری و مینیاتور ایرانی بود که از دوره صفویه تاکنون ادامه یافته است. هنر نگارگری (مینیاتور) سال ۹۷ در پرونده‌ای مشترک میان ایران، ترکیه، جمهوری آذربایجان و ازبکستان و در پانزدهمین کمیته جهانی میراث ناملموس یونسکو در فهرست میراث بشری قرار گرفت و به عنوان پانزدهمین میراث ناملموس ایران در یونسکو را به خود اختصاص داد.

پیش از ثبت این هنر در فهرست میراث جهانی بشر، نام محمود فرشچیان برای تسریع در پرونده ثبت جهانی هنر نگارگری به عنوان گنجینه زنده بشری در فهرست ملی و جهانی ایران قرار گرفت تا مشخص شود هنرنگارگری ایرانی با بیش از ۴ قرن قدمت همچنان در ایران زنده است و محمود فرشچیان با تربیت شاگردان بسیار مینیاتور ایرانی را پس از ۴۰۰ سال زنده نگاه داشته است.

همزمان با ثبت جهانی نام فرشچیان در گنجینه زنده بشری، نام استاد مجید مهرگان، استاد مهین افشان‌پور، استاد اردشیر مجرد تاکستانی و استاد محمد آقامیری نیز در همین فهرست ثبت شدند تا نشانه مانایی هنر نگارگری ایران باشند.

محمود فرشچیان  نقاش و نگارگری بود که به سبب خلق آثار زیبای مذهبی و شاعرانه مشهور است.
تابلوهای نگارگری عصر عاشورا،  شام غریبان و ضامن آهو از مهمترین و ماندگارترین آثار محمود فرشچیان در هنر نگارگری ایران است. فرشچیان از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۳تعداد ۱۵ اثر شاخص خود را به موزه آستان قدس رضوی و حرم امام رضا (ع) اهدا کرد.

این هنرمند فقید با شهرت جهانی که بیش از ۳۸ نمایگاه از آثار نگارگری خود در گالری ها و موزه های مطرح جهان برگزار کرده بود، متولد سال ۱۳۰۸ در شهر اصفهان بود. پدرش، غلامرضا فرشچیان، تاجر و تولیدکننده فرش بود و نخستین شخصی بود که شیفتگی فرزند به طراحی و نقاشی را دریافت و او را به حاج میرزا آقا امامی اصفهانی هنرمند صنایع دستی اصفهان و احیاگر هنر سوخت معرق و چهره‌ نامدار هنر نگارگری معرفی کرد. فرشچیان در کارگاه میرزا آقا امامی طرح‌ها و نقش‌های دوره تیموری و صفوی را فرا گرفت. سال ۱۳۲۴به هنرستان هنر‌های زیبای اصفهان رفت و شاگرد مکتب استاد عیسی بهادری از شاگردان مطرح کمال الملک شد. در هنرستان به مطالعه نقاشی و مینیاتور پرداخت و طرح‌های برگرفته از کاشیکاری‌های بناهای تاریخی اصفهان را مشق کرد.

در ۱۹ سالگی، نخستین نمایشگاه خود را سال ۱۳۲۷ در انجمن فرهنگی ایران و انگلیس بود با نمایش تابلو «دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند» و چند تابلو دیگر به نمایش گذاشته شد.

استوارت کری ولش، پژوهشگر برجسته هنر اسلامی و هندی در توصیف استاد فرشچیان گفت: اگر این هنرمند پرتوان خلاق ایران قرن بیستم، استاد گمنام در دوره صفوی سده شانزدهم می‌بود، نگارندگان تاریخ هنر او را استاد پرندگان می‌نامیدند.

تعداد دقیق آثار محمود فرشچیان روشن نیست، اما تاکنون ۵ جلد از منتخب آثار او منتشر شده و آخرین جلد، حاوی ۱۵۰ اثر است. همچنین در کتابی که حاوی آثار مینیاتور اوست، ۱۲۰ اثر گنجانده شده است. ۵۰ اثر نقاشی و نگارگری نیز در موزه سعدآباد به نمایش گذاشته شده، ۱۵ تابلو محمود فرشچیان هم به موزه حرم امام رضا (ع) اهدا شده است

بسیاری از آثار محمود فرشچیان به در بیش از ۳۸ نمایشگاه به صورت دائمی در سراسر جهان به نمایش درآمده و نمایشگاه‌هایی بی شماری از آثار او به طور موقت برگزار شده است.

سال ۱۳۸۰ و در نخستین روزهای آغاز به کار دولت نهم موزه فرشچیان که حالا از معروفترین موزه‌های مجموعه کاخ سعدآباد تهران است در محل زندگی پهلوی اول و همسر چهارمش، عصمت دولتشاهی در مجموعه تاریخی فرهنگی سعدآباد افتتاح شد. عمارت و بنای این موزه از دوره قاجار به یادگار مانده و بعد از گذشت زمان و به حکومت رسیدن محمدرضا شاه، برادر او در این کاخ زندگی ‌کرد. سازمان میراث فرهنگی وقت با در اختیار قرار دادن عمارت قاجاری سعدآباد به استاد محمود فرشچیان، تلاش داشت فرصتی برای عموم هنردوستان جهان فراهم کند تا از آثار این هنرمند مطرح نگارگر ایرانی و تداوم دهنده مسیر ۴۰۰ ساله مینیاتور ایرانی در یک مجموعه تاریخی بازدید کنند. موزه استاد محمود فرشچیان در مجموعه تاریخی – فرهنگی سعدآباد تهران هنوز هم میزبان هنردوستان برای آشنایی با هنر ثبت جهانی شده نگارگری ایرانی است.