رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی: یک تنه قادر به مقابله با حفاری های غیرمجاز و قاچاق آثار تاریخی نیستیم | فاضلاب روستاییان به محوطه باستانی چگاسفلی آسیب جدی زده است
صدای میراث: «وزارت میراث فرهنگی و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری به تنهایی قادر به برخورد با حفاریهای غیرمجاز سازمان یافته نیستند.»
این جمله مصطفی ده پهلوان رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در نشست صبح امروز با خبرنگارانی بود که در نشست با او به مناسبت هفته میراث فرهنگی دور یک میز نشستند. مصطفی ده پهلوان باستان شناسی است که از مخالفان سرسخت حفاران غیرمجاز است و حالا در پاسخ به سوال یکی از خبرنگاران حاضر در این نشست اعلام کرده است که پژوهشگاه میراث فرهنگی به تنهایی قادر به مقابله با حفاری های غیرمجاز سازمان سافته نیست.
او گفت: برای مقابله با حفاران غیرمجاز و قاچاق اشیای تاریخی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری تنها در مقام مشورتی به یگان حفاظت میراث فرهنگی حضور دارد و بدون ورود دستگاه های امنیتی فراسازمانی ، هادهای امنیتی، نظارتی، آموزشی و قانونگذار و مجریان به این حوزه، در میراث فرهنگی به تنهایی نمی توان از عهده این مشکا برآمد و با پدیده قاچاق آثار تاریخی و حفاری های غیرمجاز مقابله کرد.
خبرنگاری از مصطفی دهپهلوان پرسید که پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری چه اندازه می تواند به عنوان چتری برای باستان شناسان بازنشسته و باستان شناسان بیکاری که چارهای جز کارشناسی آثار تاریخی نیافته اند عمل کند؟ رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در پاسخخ به این پرسش گفت: این کار بسیار سخت است و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری نمی تواند برای تمامی دانشجویان باستان شناسی یا باستان شناسان بیکار شغل ایجاد کند. اما از سایت ها و محوطه ها یتاریخی و موزه ها و آژانس های گردشگری درخواست دارد تا دانشجویان و فارغ التحصیلان باستان شناسی را برای اجرای تورهای گردشگری یکار بگیرند چون آن ها شناخت کامل به محوطه ها یتاریخی و گردشگری ایران دارند و می توانند روایات دست اول و درست به گردشگران ارایه دهند.
مصطفی دهپهلوان اما درخصوص ساماندهی محوطه باستانی چگاسفلی در بهبهان خوزستان که وسیع ترین گورستان باستانی ایران با ۵ هزار قبر در آن یافت شده است و می تواند به عنوان یک سایت موزه در کشور مطرح باشد، اما سالیان طولانی است که روستای چگاسفلی درست در عرصه و بر روی یک محوطه باستانی ارزشمند احداث شده است، گفت: جابهجایی روستاییانی که درست بر روی این محوطه باستانی کشور زندگی می کنند کار دشواری است و باید زمین معوض در اختیار آن ها قرار بگیرد. اما برخی از آنها مایل به رفتن از این روستا نیستند و بنابراین باید در وحله نخست روستاییان حاضر در این محوطه را با ارزش های تاریخی چگاسفلی آشنا کرد و به تدریج آنها را ترغیب به خروج از روستای چگاسفلی و آزادسازی این محوطه باستانی کرد.
او فاضلاب تولید شده در روستای چگاسفلی را یکی از عوامل آسیبهای جدی به لایههای زیرین این روستا که محوطههای باستانی مهمی را در خود جای دادهاند اعلام کرد.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری به بازدیدی که اخیرا از چگاسفلی در استان خوزستان داشت اشاره کرد و افزود: مردم اعتراضهایی داشتند و ما باید بتوانیم با همکاری مدیران استان یا زمین معوض برای مردم پیدا کنیم و یا به شکلی موضوعاتشان را حل کنیم که به محوطه آسیب نزنند. چگاسفلی جزو اولویتهای پژوهشگاه است.
دهپهلون همچنین به تغییرات رخ داده در همکاری با باستانشناسان اشاره کرد و افزود: در قرارداد همکاری آنها بندهایی اضافه شده و موظف شدهاند محتوای کاوشها را مستند و از کاوشهایشان فیلم تهیه کنند. همچنین هر باستانشناس نسبت به سایتی که کاوش کرده است به مدت پنج سال حقق معنوی دارد و پس از این مدت، دیگر پژوهشگران مجازند روی آن گزارشها کار کنند، مانعی که از گذشته وجود داشت و متاسفانه باستان شناسی که ۲۰ سال بر یک محوطه کار کرده بود اجازه حضور باستان شناس دیگر را نمی داد.
او ادامه داد: پژوهشگاه میراث فرهنگی از این پس به محوطههایی که تعیین عرصه و حریم نشدهاند مجوز کاوش نمیدهد. طبق نقشه باستانشناسی ۱۹۵ هزار تپه و محوطه تاریخی در ایران شناسایی شده است که مطمئنا تعداد آنها بیشتر است، از این تعداد ۱۹ هزار و ۵۶۴ محوطه ثبت ملی شدهاند و از این تعداد حدود ۱۴۰۰ تپه و محوطه تعیین عرصه و حریم شدهاند که یک دهم آن ۱۹ هزار محوطه میشود. اگر محوطهها، عرصه و حریم نداشته باشند در پناه قانون قرار نمیگیرند، بنابراین الزام ایجاد شده است تا پیش از کاوش، پرونده عرصه و حریم محوطهها تهیه شود. بسیاری از محوطهها حتی گمانهزنی عرصه و حریم شدهاند، اما پرونده آنها مصوب نشده است.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در این نشست همچنین به موضوع پیگیری گلسنگ زدایی از آثار تاریخی کشور نیز تاکید کرد.
مهدی رازانی ـ سرپرست پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی نیز در ادامه درباره گلسنگها که روند تخریب در برخی آثار تاریخی را تشدید کرده است اشاره کرد و گفت: متاسفانه در دورههای قبل، تجربههای خوبی درباره زدایش گلسنگها نداشتیم و رویکرد جدید پژوهشگاه درباره نحوه زدایش آنهاست که آسیب کمتری برساند، مثلا در کندوان ابتدا فکر میکردیم مشکل، گلسنگ است، بعد که مطالعات ادامه یافت متوجه شدیم گلسنگها آنجا اتفاقا مفید بودند و هستند و آنها ما را مجبور خواهد کرد برای استحکامبخشی برنامه داشته باشیم.
او تاکید کرد: درباره گلسنگهای تخت جمشید، پاسارگاد و بیستون، دنبال روش زدایش هستیم که پس از شناخت انواع گونههای گلسنگ صورت میگیرد، که برخی از آنها شناسایی شدهاند.
رازانی البته با این موضوع طرح شده از سوی خبرنگاران نیز مواجه شد که از ۲۰ سال قبل بصورت مداوم موضوع مطالعات گلسنگها مطرح شده و همچنان هم ادامه دارد. در حالی که برخی متخصصین معتقدند گلسنگ های دیوار کاخ تچر تخت جمشید مطالعه شده و تنها مشکل برای اجرای گلسنگزدایی از آن بودجه است که در اختیار قرار نمیگیرد.
پس از طرح این موضوع، مصطفی دهپهلوان، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری از پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار این پژوهشگاه خواست تا موضوع مطرح شده را پیگیری کند تا در صورت امکان انجاتم گلسنگزدایی از دیوار کاخ تچر تخت جمشید شرایط برای انجام این کار فراهم شود.
