جدال جدید در بافت تاریخی شیراز | شورای عالی شهرسازی و معماری طرح توسعه ۵۷ هکتاری را تصویب کرد | مخاطرات جدید در بافت تاریخی شیراز چیست؟

صدای میراث – مریم جلیلوندفرد: دو دهه کشمکش بر سر نجات بافت تاریخی شیراز سرانجام پشت درهای بسته و در جلسه مشترک شورای عالی معماری و شهرسازی، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، شهرداری و استانداری در شیراز به پایان رسید و بالاخره «طرح توسعه ۵۷ هکتاری تاریخی – فرهنگی» شیراز با حضور وزیر راه و شهرسازی به تصویب رسید.

محدوده ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز که با هدف توسعه حرم مطهر شاهچراغ(ع) و اجرای طرح حرم تا حرم برای اتصال مرقد شاهچراغ(ع) به حرم مطهر علاءالدین حسین (ع) در بافت تاریخی این شهر در تملک تولیت دو آستان قرار دارد و بخشی از آن نیز توسط شهرداری تملک شده است.

بافت تاریخی شیراز ۳۶۰ هکتار وسعت دارد و در ردیف دومین بافت ارزشمند تاریخی کشور با قابلیت ثبت جهانی پس از ثبت جهانی بافت تاریخی یزد شناخته می شد. امام مداخلات صورت گرفته در این بافت ارزش های ثبت جخهانی آن را کمرنگ کرد و حالا علاوه بر تصویب طرح ۵۷ هکتاری، عبور مترو از زیر بافت تاریخی نیز به یکی دیگر از چالش های بافت ثبت ملی شده شیراز تبدیل شده است.

کارشناسان همچنان هشدار می دهند

بناهای تاریخی بازمانده از دوره زندیه، صفویه، قاجاریه و پهلوی اول در بافت تاریخی شیراز پراکنده شده و حالا شورای عالی معماری و شهرسازی کشور که پس از ابطال مصوبه تفویض اختیار وزارت راه و وزارت میراث فرهنگی به استان ها دارای نقشه توسعه شده بود، بار دیگر قرار است با اصلاحاتی که به گفته سخنگوی معاونت میراث فرهنگی کشور با حداقل تداخل و جلوگیری از تخریب روز دوشنبه هفته گذشته تصویب شده است، دستخوش توسعه شود.

کارشناسان اما هشدار می دهند پیش خبرهای تولید شده برای اعلام موافقت شورای عالی شهرسازی و معماری با اجرای طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز مشروط به تخریب نشدن این بافت و منحصر به تخریب های قبلی تا زمان منتشر نشدن کامل طرح و نقشه جدید قابل ارزیابی و اتکاء نیست.

آن ها همچنین هشدار می دهند که رصد بافت تاریخی شیراز از این پس باید به شدت بیشتر شود چون ممکن است شیوه اجرای طرح به گونه ای باشد که منجر به تخریب برخی بناهای تاریخی ثبت ملی شده و واجد ارزش منجر شود.

اختلاف نظر حل نشده درباره طرح اتصال دو حرم در بافت تاریخی شیراز

امیرحسین جمشیدی مدیرکل دفتر فنی استانداری فارس که در جلسه روز دوشنبه شورای عالی معماری و شهرسازی برای تصویب طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز حضور داشت در گفت و گو با ایلنا با اشاره به کلیات مباحث مطرح شده در این جلسه اعلام کرد: مصوبه جدید همان طرحی است که پیشتر در استان فارس تصویب شده است و کلیات مباحث مطرح شده در جلسه روز دوشنبه و در طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز ۴ محور دارد که اصلی ترین آن حفظ ساکنین در بافت و حفظ آن به عنوان بافت مسکونی است.

او افزود: محدوده ای در ضلع شرقی حرم شاهچراغ (ع) در بافت تاریخی شیراز وجود دارد که در تملک تولیت آستان مقدس شاهچراغ (ع) است و در جلسه برگزار شده مصوب شد توسعه حداقلی این بخش و احداث دارالشفاء با حداقل مساحت ممکن اقدام شود.

مدیرکل دفتر فنی استانداری فارس افزود: اختلاف نظری نیز درباره طرح مصوب شده وجود داشت که البته هنوز تعیین تکلیف نهای نشده و آن هم درباره طرح بین الحرمین و اتصال حرم شاهچراغ(ع) به حرم سیدعلاء الدین حسین(ع) بود که قرار شد طراحی شهری جداگانه برای آن انجام شود تا ابنیه واجد ارزش و تاریخی حفظ شود.

به گفته امیرحسین جمشیدی، قرار است در طراحی شهری برای اتصال حرم شاهچراغ (ع) به آستان سیدعلاء الدین حسین(ع) مشخص شود که کدام ساختمان یا بنای موجود در این مسیر فاقد ارزش است و می تواند تخریب شود و سازه ای جدید به جای آن ساخته شود. یا کدام بنا واجد ارزش است و باید بازسازی شود.

این مقام مسئول در استانداری فارس افزود: سعی شده است که در اجرای طرح ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز تخریب جدید اتفاق نیفتد و کل بافت در طرح اتصال دو حرم حفظ شود. فقط یک صحن جدید در شرق شاهچراغ (ع) که الان فضای خالی است و معروف به صحن سیدمیر محمد است، احداث می شود. احداث این صحن در تمامی طرح های توسعه شاهچراغ همیشه مطرح بوده است.

معاون میراث فرهنگی کاملا موافق طرح توسعه است

امیرحسین جمشیدی در پاسخ به سوال ایلنا که آیا کاربری این صحن همان قبرستان جدید آستان مقدس حرم شاهچراغ (ع) است؟ گفت: هنوز نمی دانیم کاربری این صحن چه می شود. فقط الان به عنوان صحن جدید مطرح است.

مدیرکل دفتر فنی استانداری فارس با اشاره به حضور فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی، علی دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی و معاون میراث فرهنگی کشور، معاون عمرانی وزیر کشور، معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاون عمرانی استانداری فارس، شهردار شیراز، نمایندگان تولیت آستان مقدس شاهچراغ(ع) و همه اعضای شورای عالی شهرسازی و معماری در جلسه روز دوشنبه هفته گذشته که به تصویب اجرای طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز منتج شد، اعلام کرد: آقای دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی و معاون میراث فرهنگی کشور در این جلسه کاملا با مباحث مطرح شده موافق بودند و هیچ نظر مخالفی نداشتند.

امیرحسین جمشیدی در پاسخ به این سوال ایلنا که آیا ممکن است در اجرای طرح تصویب شده توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز برخی خانه های تاریخی نیز در روند توسعه این بافت تخریب شوند؟ گفت: از روز اول اجرای طرح بنای تخریب بافت تاریخی و بناهای تاریخی موجود در آن وجود ندارد. ضمن آن که منطقه ای که قرار است صحن جدید در آن ساخته شود بطور کامل در تملک آستان شاهچراغ (ع) است و چند خانه تاریخی که در صحن جدید افتاده است باید حفظ شوند. اما بالاخره باید مواظب بود که طرح با دقت انجام شود و بناهای تاریخی موجود در این بافت آسیب نبینند.

مصوبه ای با هزار  اما و اگر

دکتر محمد مهدی کلانتری، پایه گذار کمپین نه به تخریب بافت تاریخی شیراز نیز در گفت و گو با ایلنا تاکید کرد: تا زمانی که مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی بطور شفاف منتشر نشود، نمی توان در مورد این طرح با صراحت صحبت کرد. بنابراین باید منتظر ماند تا متن مصوب منتشر شود و بعد درباره آن سخن گفت. اما تا جایی که در سخنان شفاهی مطرح شده اعلام شده است، شورای عالی شهرسازی و معماری مهلت دو ماهه برای اصلاحیه نقشه قبلی طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز داده است و آنطور که مسئولین میراث فرهنگی هم بصورت شفاهی اعلام کرده اند، دستور تخریب در طرح جدید وجود ندارد و ساخت یک میدان هم در طرح جدید لغو شده است. با این حال تا زمان انتشار مصوبه همه صحبت های مطرح شده جای سوال دارد و فعلا فقط باید براساس شنیده ها و اظهارات شفاهی سخن گفت.

محدوده حساس در طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز

کلانتری با اعلام این که از زمان صدور مصوبه توسعه بافت تاریخی شیراز در دولت دهم و سال ۸۹ ادارات مختلف مانند شهرداری، راه و شهرسازی، تولیت شاهچراغ(ع) اقدام به تملک بناهای موجود در بافت تاریخی شیراز کردند افزود: در این سال ها تعدادی از بناهای تاریخی تخریب شدند. ۳.۵ هکتار در شرق حرم شاهچراغ(ع) نیز تبدیل به زمین خالی و پارکینگ شد. بخش هایی هم در غرب حرم شاهچراغ (ع) تخریب شد که تبدیل به خیابان ۹ دی شد. صحن شبستان هم روی میدان احمدی ساخته شد. بنابراین بخش غربی حرم بطور کامل تخریب و تبدیل به کاربری های مختلف شد. شرق حرم شاهچراغ(ع) اما با وجود آن که تملک شد، هنوز تخریب نشده است.

او افزود: براساس اظهارات شفاهی مطرح شده، شورای عالی شهرسازی و معماری تاکید کرده است که اجرای طرح توسعه ۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز تنها در بخش هایی که قبلا تملک و تخریب شده اجازه اجرا دارد. اما در محدوده بین حرم شاهچراغ (ع) و حرم علاءالدین حسین(ع) نیز خانه هایی وجود دارند که تملک شده و در اختیار شهرداری و تولیت دو حرم است. سکونت در این خانه ها وجود ندارد اما تخریب هم نشده اند.

حفاظت از بافت تاریخی شیراز سخت تر شده است

محمدمهدی کلانتری تاکید کرد: در ماجرای بافت تاریخی شیراز پس از مصوبه اخیر شورای عالی شهرسازی و معماری باید حالا حواس مان باشد که خانه های در تملک ادارات مختلف تخریب نشود. براساس پیش خبرهای تولید شده از مصوبه اخیر نیز حق تخریب این خانه ها وجود ندارد. چون در درجه نخست تاریخی هستند و در درجه دوم کل بافت تاریخی شیراز ثبت ملی شده است. بنابراین باید مراقب باشیم که اقدامی فراتر از طرح مذکور در بافت تاریخی شیراز صورت نگیرد.

محمد مهدی کلانتری متخصص بافت های تاریخی و پایه گذار کمپین سراسری نه به تخریب بافت های تاریخی با اشاره به تجربه های گذشته در تخریب بناهای تاریخی ارزشمند بافت تاریخی شیراز در اجرای طرح توسعه ۵۷ هکتاری این بافت افزود: در شرق حرم شاهچراغ (ع) و در فاصله ۷۹ تا ۹۶ تعداد ۱۰ بنای تاریخی تخریب شد که در مورد دو بنای تاریخی شورای عالی امنیت ملی و شورای تامین استان فارس دستور بازسازی عین به عین این بناها را صادر کردند که هنوز به جایی نرسیده است و باید مراقب بود که به جای این دو بنا ساختمان جدید احاث نشود و عین به عین هر دو بنای تاریخی ارزشمندی که آن سال ها تخریب شد بازسازی شود.

او تاکید کرد: با وجود تاکیداتی که در مصوبه جدید وجود دارد باید رصد بافت تاریخی شیراز بسیار بیشتر از گذشته انجام شود. بنابراین کار ما در بافت تاریخی شیراز سخت تر می شود و باید پایش دایم بافت صورت بگیرد تا فراتر از طرح مصوب شده اقدامات تخریبی انحجام نگیرد. چون احتمال آن وجود دارد که بناهای تملک شده به خصوص در شرق حرم شاهچراغ (ع) هر لحظه تخریب شوند.

آماری از خانه های تاریخی تملک شده و در اختیار مردم وجود ندارد

پایه گذار کمپین نه به تخریب بافت های تاریخی در پاسخ به سوال ایلنا که آیا تعداد خانه های تاریخی و واجد ارزش بافت تاریخی شیراز در بخش شرقی حرم شاهچراغ (ع) مشخص است؟ گفت: بناهای تملک شده شرق حرم شاهچراغ تا حرم علاءالدین حسین است و شامل تکدانه های تملک شده است که بررسی تعداد بناهای تاریخی آن نیازمند کار میدانی است تا مشخص شود چه پلاک هایی در تملک سازمان های دولتی و تولیت دو حرم و چه تعداد در اختیار مردم عادی است.

او افزود: پیش بینی می شود حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ پلاک در محدوده ۵۷ هکتار بافت تاریخی شیراز است و چون از ابتدای مطرح شدن طرح توسعه ۵۷ هکتاری در بافت تاریخی شیراز پلاک های موجود در این بافت نیز تملک شدند تعداد دقیق بناهای تملک شده از سوی دولت، تولیت دو حرم و در اختیار مردم هنوز مشخص نیست.

کلانتری تاکید کرد: در هر حال حتی با مصوبه جدید شورای عالی شهرسازی و معماری باید کل ۵۷ هکتار بافت تاریخی شیراز را مراقبت کرد. چون طرح کلی درباره این محدوده وجود دارد و ممکن است هر از گاهی همان طرح قبلی مطرح شود و بخشی از بافت تاریخی شیراز تخریب شود. بنابراین بافت تاریخی شیراز بویژه در محدوده ۵۷ هکتار باید مداوم پایش شود.